Η δηµοκρατία έγινε κόµικ

ΣΕΛΛΑΝΑ ΒΡΟΝΤΗ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 23.11.2015 

Η Αθήνα, ο Απόλλωνας και ο Διόνυσος παρεμβαίνουν συχνά στην πλοκή, δίνοντας μια… μεταφυσική διάσταση στην ιστορία.

Μεγάλη αποχή από τις κάλπες, άνοδος της ακροδεξιάς, υπέρµετροι φόροι, διάχυτη απογοήτευση ανάµεσα στους πολίτες: η δηµοκρατία κλονίζεται, και µάλιστα στη χώρα όπου γεννήθηκε! Η κυκλοφορία της «∆ηµοκρατίας», ενός graphic novel µ’ έναν σπασµένο αµφορέα στο εξώφυλλό του, έρχεται σε µια εποχή εξαιρετικά κρίσιµη… Το βιβλίο περιγράφει τη θεµελίωση του δηµοκρατικού πολιτεύµατος στην αρχαία Ελλάδα. ∆ηµιουργοί του είναι οι εικονογράφοι του «Logicomix» (των Απόστολου ∆οξιάδη και Χρίστου Παπαδηµητρίου): ο Αλέκος Παπαδάτος και η Ανι Ντι Ντόνα.

Κεντρικός ήρωας είναι ο Λέανδρος, ένας νεαρός ζωγράφος που, έχοντας δει µε τα µάτια του τις φρικαλεότητες των τυραννικών καθεστώτων, προσπαθεί να τονώσει το ηθικό των συντρόφων του λίγο πριν από τη Μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.), αφηγούµενος την ιστορία της γένεσης της δηµοκρατίας έτσι όπως την έζησε εκείνος. «Περιέργως, κανένα από τα µέσα της ποπ κουλτούρας δεν ασχολήθηκε ποτέ µε αυτή την ιστορία. Είτε γιατί είναι κάπως σύνθετη είτε γιατί το… χειροκρότηµα το κλέβουν πάντα µε τα επιτεύγµατά τους ο 5ος και ο 4ος αιώνας π.Χ. Θα άξιζε, λοιπόν, τον κόπο να την αφηγηθούµε. Βέβαια, πρόκειται για µια περίοδο σκοτεινή -στο τέλος του 6ου αι. π.Χ.-, υπάρχει ασάφεια στις ιστορικές πηγές. Οπου η έρευνα δεν µας διαφώτισε βάλαµε µπροστά τη φαντασία µας», µας λέει ο Αλέκος Παπαδάτος.

Την πλοκή του κόµικ συνυπογράφει ο Ελληνοαφρικανός συγγραφέας και θεωρητικός Αβραάµ Κάουα. «Ο Αβραάµ έχει το σπάνιο χάρισµα να πατάει σταθερά µε το ένα πόδι στην ανάλυση και µε το άλλο στη σύνθεση. Εχει ευρεία καλλιέργεια και είναι τρελός µε τα κόµικ και το σινεµά! Κι έχει αυτό το… εκνευριστικό πράγµα, να ξέρει σε ποιον τόµο και σε ποια σελίδα του “Sandman” του Neil Gaiman συµβαίνει καθετί ή πόσες ανατροπές περιέχει το τάδε τεύχος του “Μπάτµαν”. Πήρε το στόρι της “∆ηµοκρατίας” και το απογείωσε». Να σηµειώσουµε ότι η πρώτη έκδοση έγινε στα Αγγλικά από τον Bloomsbury, τον εκδοτικό οίκο του Χάρι Πότερ. «Αποφασίσαµε να γίνει έτσι, ώστε να αναµετρηθούµε πρώτα µε την αγγλοσαξονική αγορά».

Για το βιβλίο έχουν γραφτεί διθυραµβικές κριτικές στον ξένο Τύπο. Το io9 (ιστοσελίδα για θέµατα κυρίως επιστηµονικής φαντασίας) το παρουσιάζει ως ένα από τα καλύτερα graphic novels της χρονιάς. «Ποτέ δεν έχω διαβάσει κάτι τόσο έξυπνο, που να συµπυκνώνει τέλεια το παράδοξο της ανθρώπινης επιθυµίας -την ανάγκη να είναι κάποιος ελεύθερος, αλλά να νιώθει και ασφαλής- και πως ακόµη και οι ευγενείς ιδέες συχνά απαιτούν πονηριά, θάρρος, µέχρι και αιµατοχυσία για να υλοποιηθούν», γράφει ο κριτικός Rob Bricken. Από την άλλη, ο Boyd Tonkin υπογραµµίζει στον Independent: «Οπως το “Logicomix”, έτσι και η “∆ηµοκρατία” προσφέρει τόσο οπτική όσο και πνευµατική απόλαυση. Η εικονογράφησή του κινείται οµαλά µεταξύ σκηνών καθηµερινότητας, πολιτικών συζητήσεων και στιγµών τύπου Χόλιγουντ, µε τους θεούς του Ολύµπου να παρεµβαίνουν στην ιστορία».

«Η “∆ηµοκρατία” ακολουθεί τα χνάρια του “Logicomix”: Γνώση µέσα από αφήγηση», µας εξηγεί ο δηµιουργός του. Μαζί µε τους συνεργάτες του µελέτησαν από Ηρόδοτο, Θουκυδίδη και Αριστοτέλη µέχρι σύγχρονους ιστορικούς. Στη βιβλιογραφία τους, µάλιστα, αναφέρουν ότι τους ενέπνευσε ακόµη και η οµιλία του Ρόµπερτ Κένεντι µετά το θάνατο του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1968. «Επίσης, για τους ήρωες κάναµε κάτι σαν κάστινγκ ηθοποιών. Τον Λέανδρο τον εµπνευστήκαµε από τον Romain Duris, για τον Κλεισθένη σκεφτήκαµε τον Michael Caine, o Ισαγόρας βασίστηκε στον Mack Swain…»

Τελευταία γίνεται λόγος για το «θάνατο της δηµοκρατίας». Τι σηµαίνει για τον Αλέκο Παπαδάτο αυτό το πολίτευµα; Είναι µόνο το δικαίωµα της ψήφου; «∆ηµοκρατία είναι η προοδευτική εξέλιξη προς ένα κράτος δικαίου. Η αρχή της πλειοψηφίας είναι τεχνικά µόνο η αρχή. Μπορεί αυτήν τη στιγµή στη χώρα µας και σε διεθνές επίπεδο η δηµοκρατία να εµφανίζει δυσάρεστες όψεις, αλλά κάτι τέτοιο είναι φυσικό αν σκεφτούµε ότι ως σύστηµα διαρκώς εξελίσσεται. Λογικό είναι να… σκοντάφτει κάποιες φορές. Αν συνεχίσουµε να παραµελούµε την παιδεία, την επιστηµονική έρευνα και τις τέχνες, όπως κάνουµε εδώ και πολλές δεκαετίες, δεν θα µπορέσουµε να απαλλαγούµε από το λαϊκισµό, την αµορφωσιά και τη διαφθορά, που καταστρέφουν τη δηµοκρατία».

Περιοδικό “Κ”

Η Λένι… και οι άλλοι στον ναζισμό

ΣΙΣΣΥ ΑΛΩΝΙΣΤΙΩΤΟΥ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22.11.2015 

Σκηνή από την ταινία «Η πτώση». Στα πρόσωπα των Γερμανίδων καθρεφτίζεται η ηττημένη Γερμανία. Στο βιβλίο του Χάινριχ Μπελ, η Λένι μεγάλωσε την εποχή του πρώιμου ναζισμού και ενηλικιώθηκε στη διάρκεια του καθεστώτος.

ΧΑΪΝΡΙΧ ΜΠΕΛ
«Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία»
Μτφρ.: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Εκδ. ΠΟΛΙΣ

«Θηλυκό κεντρικό πρόσωπο στο πρώτο μέρος είναι μια γυναίκα σαράντα οκτώ ετών, Γερμανίδα. Εχει ύψος 1,71, ζυγίζει 68,8 κιλά (με τα ρούχα), δηλαδή γύρω στα 300-400 γραμμάρια κάτω από το ιδεώδες βάρος. Το χρώμα των ματιών της κυμαίνεται μεταξύ σκούρου μπλε και μαύρου, έχει πολύ πυκνά ξανθά μαλλιά, ελαφρώς γκριζαρισμένα, τα οποία αφήνει κάτω. Περιβάλλουν το κεφάλι της ολόισια, κάπως σαν κράνος. Η γυναίκα ονομάζεται Λένι Πφάιφερ, το γένος Γκρούιτεν […]».

Αυτές είναι οι πρώτες γραμμές από το βιβλίο του Χάινριχ Μπελ «Ομαδικό πορτρέτο με μία κυρία», και αυτή η αναλυτική περιγραφή, η προσέγγιση με χειρουργική ακρίβεια κάθε λεπτομέρειας που ο Μπελ, αλλά και ο «συγγραφέας» –αφηγητής της μυθιστορίας– θεωρούν ότι συμβάλλει στη δημιουργία και στην εξεικόνιση του ομαδικού πορτρέτου, ακολουθείται μέχρι το τέλος του μυθιστορήματος.

Ο αφηγητής βασίζεται σε «πληροφοριοδότες», προκειμένου να ανασυνθέσει κατά το δυνατόν αξιόπιστα το παρελθόν. Στο «Ομαδικό πορτρέτο» εμφανίζονται πρόσωπα αντιπροσωπευτικά –κυρίως αν και όχι μόνο– της γερμανικής κοινωνίας από τις παραμονές του A’ Παγκοσμίου Πολέμου έως και τα χρόνια της γερμανικής ανόρθωσης, στις δεκαετίες μετά το τέλος του B’ Παγκοσμίου.

Κεντρικό πρόσωπο η Λένι, που μεγάλωσε την εποχή του πρώιμου ναζισμού, ενηλικιώθηκε στη διάρκεια του καθεστώτος και, μέσα από τα χαρακτηριστικά που της δίνει ο Μπελ, ο αναγνώστης διακρίνει τις εκφάνσεις μιας, κατά περίπτωσιν, ηρωικής αλλά κυρίως απλοϊκής, συχνά ποταπής ανθρωπινότητας. Η Λένι… και οι άλλοι δημιουργήθηκαν από τον συγγραφέα του βιβλίου «Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ», που είναι από τα πιο γνωστά έργα του Μπελ στην Ελλάδα, για να εκφραστεί με έναν ακόμη τρόπο η γερμανική συνείδηση, η συνείδηση μιας γενιάς που έζησε και απέρριψε τον πόλεμο, ενός έθνους που δεν σταματά να απολογείται κάτω από το βάρος των ενοχών του.

Ειρηνιστής που, αντίθετα από τον Γκύντερ Γκρας και άλλους, δεν προσχώρησε ποτέ στις ομάδες της χιτλερικής νεολαίας, αναγκάστηκε ωστόσο να πολεμήσει ως απλός στρατιώτης της Βέρμαχτ, αφού σε όλη τη διάρκεια της εξαετούς θητείας του αρνήθηκε κάθε προαγωγή. Επιστρέφοντας το 1945 στη γενέτειρά του, την Κολωνία, ξεκινά σπουδές Γερμανικής Λογοτεχνίας, και από το 1949 μέχρι το θάνατό του, το 1985, σε όλα του τα έργα περιγράφει ουσιαστικά μία κατάσταση: μια κοινωνία που καταρρέει, ανθρώπους εγκλωβισμένους σε έναν πόλεμο που δεν ήθελαν οι ίδιοι, ζωές κατεστραμμένες εξαιτίας αυτών που ήθελαν τον πόλεμο, ανθρώπους που τρελαίνονται από την υποκρισία και την αδιαφορία, πράξεις που αποδομούν τον γερμανικό ρομαντισμό περί πολέμου και ηρώων.

Πιστός καθολικός, όπως και ο Γκράχαμ Γκρην, δεν «στηλιτεύει» την κοινωνία επειδή την αρνείται, αλλά επειδή επιθυμεί τον επαναπροσδιορισμό των ηθικών ορίων της, δεν αρνείται τις αξίες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, αλλά καταγγέλλει την ιεραρχία και τις πρακτικές της.

Το 1972 τιμάται με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο πρώτος Γερμανός συγγραφέας μετά τον Τόμας Μαν (1929) που λαμβάνει αυτή την ύψιστη τιμή – αν και ο Μπελ ήταν ήδη «εθνικός» συγγραφέας, αφού τα έργα του διαβάζονταν στη Δυτική αλλά και στην τότε κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία. Παρόλο που οι κριτικοί λογοτεχνίας δεν υπήρξαν αρκούντως θαυμαστές του, τα έργα του έχουν διαβαστεί από το 89% των Γερμανών, έχουν μεταφραστεί σε τουλάχιστον 12 γλώσσες και ήταν ο πλέον ευπώλητος συγγραφέας στην Σοβιετική Ενωση, όπου έφτασε να πωληθούν 4 εκατομμύρια αντίτυπα έργων του, γεγονός που δημιούργησε το «παράδοξο Μπελ», αφού δεν ήταν ούτε Σοβιετικός ούτε κομμουνιστής, ενώ εναντιωνόταν δυναμικά και έμπρακτα σε κάθε μορφή ολοκληρωτισμού: το 1974,ο Αλεξάντερ Σολζενίτσιν πήγε και βρήκε το πρώτο του καταφύγιο στο σπίτι του Μπελ, όταν απελάθηκε από τη Μόσχα.

Ο Μπελ δεν σταμάτησε ποτέ να εκφράζει τις θέσεις του –ηθικές παρά πολιτικές– ακόμα και όταν ερχόταν σε σύγκρουση με την πλειοψηφία της κοινής γνώμης: όταν η Μπεάτε Κλάρσφιλντ (που μαζί με τον άντρα της εξελίχθηκαν στη διάρκεια της δεκαετίας του ’60 σε ακτιβιστές «κυνηγούς Ναζί») χαστούκισε δημοσίως έναν πρώην Γερμανό καγκελάριο, τον Kiesinger, ως «υπενθύμιση για το ναζιστικό του παρελθόν», ο Μπελ τής έστειλε μια τεράστια ανθοδέσμη δηλώνοντας την αντίθεσή του με τη γερμανική κοινή γνώμη, που είχε καταδικάσει την πράξη της ως «πράξη βίας».

Παντρεμένος με την Annemarie Cech από το 1942, απέκτησε τρεις γιους: τον Raimund, τον Rene και τον Vincent. Την ημέρα που έμαθε ότι του απένειμαν το βραβείο Νόμπελ, βρισκόταν στην Αθήνα, καθ’ οδόν προς το Ισραήλ. Πήγαινε να επισκεφθεί τον γιο του Vincent, ο οποίος εργαζόταν στην Ιερουσαλήμ σε ένα ίδρυμα τυφλών, εθελοντικά, όπως και άλλοι νεαροί Γερμανοί, προκειμένου να «ξεπλύνουν» μέσω της κοινωνικής προσφοράς τα εγκλήματα των Ναζί στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο «Ζυγός», 60 χρόνια μετά

Το περιοδικό που κατέγραψε τη μεταπολεμική τέχνη στην Ελλάδα και ο ιδρυτής του Φραντζής Φραντζισκάκης
Ο «Ζυγός», 60 χρόνια μετά
«Παρίσι, 1955. Mου στέλνουν από την Ελλάδα ένα περιοδικό, μεγάλο σε μέγεθος, το οποίο λέγεται “Ζυγός”, και έχει εξώφυλλο ένα έργο του Δημήτρη Γαλάνη. Δεν είχε χρώματα αλλά ήταν εντυπωσιακό, ένας πνευματικός παράδεισος. Ηταν άλλωστε τολμηρό για την εποχή, δεν υπήρχε άλλο περιοδικό για την τέχνη. Στα τριάντα χρόνια που κράτησε, με κάποια διαλείμματα, έκλεισε μέσα του το απάνθισμα της καλλιτεχνικής πνευματικής ζωής. Δεν μπορεί να γραφεί ιστορία της μεταπολεμικής ελληνικής τέχνης χωρίς να ανατρέξει ο συγγραφέας της στον “Ζυγό”. Αυτό οφείλεται στον Φραντζή που το δημιούργησε, τον άνθρωπο που στάθηκε πλάι σε εμάς τους καλλιτέχνες».
Ο Παναγιώτης Τέτσης μιλάει για τον καλό του φίλο Φραντζή Φραντζισκάκη (1926-2010) με αφορμή την εκδήλωση που διοργανώνεται για τα 60 χρόνια από την ίδρυση του περιοδικού «Ζυγός» στο Κεντρικό Κτίριο του Μουσείου Μπενάκη, χάρη στον λοιμωξιολόγο και ενδελεχή μελετητή της ιστορίας της τέχνης Νίκο Π. Παΐσιο. Μαζί με τη σύζυγό του Νίτσα Φραντζισκάκη, τους Αγγελο Δεληβορριά, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, και με κύριο ομιλητή τον Δημήτρη Παυλόπουλο, αν. καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο, όλοι μαζί θα θυμηθούν την έκδοση που άλλαξε τα δεδομένα στο εικαστικό τοπίο της Ελλάδας αλλά και τον ίδιο τον δημιουργό της, Φραντζισκάκη. Ευρύτατα γνωστός για τη δημιουργία του περιοδικού όπου πρωτοέκαναν την εμφάνισή τους κριτικοί, δοκιμιογράφοι ή ιστορικοί τέχνης όπως ο Χρύσανθος Χρήστου ή ο Δημήτρης Φατούρος, αλλά και για την ίδρυση της ομώνυμης γκαλερί μέσω της οποίας προωθήθηκαν έλληνες δημιουργοί όπως ο Φασιανός, ο Μυταράς ή ο Μανουσάκης, ο Φραντζισκάκης ξεκίνησε από τον Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη, όπου εργάστηκε από το 1939 έως το 1963. Αρχικά στο λογιστήριο και εν συνεχεία στο «Βήμα» και μετά στα «Νέα» όπου έγραφε τις στήλες «Τα καλλιτεχνικά νέα της Τρίτης»  αλλά και «Τα μουσικά της Πέμπτης».
Η εξωδημοσιογραφική του ενασχόληση με τα εικαστικά ξεκίνησε με την επιμέλεια της Αίθουσας Τέχνης του «Βήματος» στη Χρήστου Λαδά το 1953 (εκεί παρουσιάστηκαν εκθέσεις του Σικελιώτη, του Γαλάνη, του Δάβη) αλλά η δραστηριότητά του θα απέδιδε τους πιο ζουμερούς καρπούς μέσα από την γκαλερί Ζυγός της οδού Βουκουρεστίου από το 1958. «Ο Φραντζής είχε καλλιτεχνική αγωγή. Ορφανός από τα πέντε του, είχε μέντορά του τον κατά 19 χρόνια μεγαλύτερο αδελφό του Ερρίκο, ο οποίος ήταν ζωγράφος. Από την άλλη, η ενασχόλησή του με τον Τύπο του παρείχε την κατάλληλη τεχνογνωσία για να προχωρήσει στη δημιουργία του περιοδικού» λέει η ακμαιότατη σύζυγος και συνοδοιπόρος του Νίτσα Φραντζισκάκη, η οποία θυμάται με κάθε λεπτομέρεια την κοινή τους διαδρομή. «Ποτέ μας δεν βγάλαμε χρήματα από το περιοδικό. Το τροφοδοτούσαμε με δικά μας χρήματα, ακόμη και κάποια περιουσία φαγώθηκε καθώς δεν είχαμε οικονομική στήριξη ούτε από κόμματα ούτε από σπόνσορες. Αλλά ξέρετε, τα μεράκια δεν μπορείς να τα πολεμήσεις».  
Ο Φραντζισκάκης θα έχανε για ορισμένα χρόνια την κηδεμονία του περιοδικού καθώς το 1963 θα το πουλούσε στον Λιάκο Ηλιόπουλο, ιδιοκτήτη της εταιρείας γραφικών τεχνών Ασπιώτη-ΕΛΚΑ. Θα παρέμενε ωστόσο καλλιτεχνικός διευθυντής μέχρι την αναστολή της έκδοσης το 1966 εξαιτίας της αυτοκτονίας του Ηλιόπουλου, ενώ μετά το τέλος της χούντας θα φρόντιζε να αγοράσει ξανά τον τίτλο. «Ο πόθος του ήταν ασίγαστος για το περιοδικό» λέει η κυρία Φραντζισκάκη. Θα μετριαζόταν μόνο όταν θα έβαζε στόχο ένα άλλο φιλόδοξο πρότζεκτ, να γράψει ένα βιβλίο αυτοβιογραφικό, το οποίο τελικά κυκλοφόρησε το 1997 από τις εκδόσεις Καστανιώτη. «Ο Φραντζής δινόταν σε ό,τι έκανε. Είχε μεγαλώσει ο πρωτότοκος γιος μας ο Ιωνας και είχε αναμειχθεί με τα εκδοτικά, οπότε θεώρησε ότι είχε χρόνο για να γράψει. Αναπόφευκτα, το ενδιαφέρον για το περιοδικό άρχισε να φθίνει». Τελικά έκλεισε το 1983, όχι όμως προτού υλοποιηθεί μια άλλη ιδέα που κυοφορούνταν στο μυαλό του ζευγαριού: η αγγλόφωνη κυκλοφορία του περιοδικού μέσα από τέσσερα ετήσια τεύχη (’82-’86).
Από τον «Ζυγό» στη «Βακαλό»
Ο «Ζυγός» είχε ευκρινές στίγμα και θα διακρινόταν από το βραχύβιο αλλά εν τούτοις αντίπαλο δέος των «Νέων Μορφών» του Ανδρέα Προκοπίου για την επικέντρωσή του ως επί το πλείστον στην ελληνική καλλιτεχνική δημιουργία. «Ο “Ζυγός” έδωσε φωνή και στήριγμα σε όλους, σε νέους αλλά και σε ώριμους, ακόμη και στους αριστερούς ζωγράφους όπως ο Τάσσος ή η Βάσω Κατράκη. Αυτό που του καταλόγιζαν ήταν ότι δεν προωθούσε την αφηρημένη τέχνη της εποχής σε αντίθεση με τις “Νέες Μορφές”» θα πει ο Τέτσης. Στο μεταξύ, η δουλειά του υδραίου ζωγράφου θα κοσμούσε δύο εξώφυλλα του περιοδικού ενώ μία από τις πρώτες εκθέσεις της γκαλερί θα φιλοξενούσε έργα του.
Οι δυο τους είχαν γνωριστεί αφότου είχε γυρίσει ο Τέτσης από το Παρίσι στις αρχές του 1957, «έξω από το Μετοχικό στην οδό Αμερικής». Μέχρι τότε γνώριζε μόνο τον ζωγράφο Ερρίκο, τρίτο μέλος της αχώριστης τριανδρίας που συμπλήρωναν ο Μόραλης και ο Νικολάου, προσωπικότητες που επηρέασαν τον Φραντζή βαθύτατα. Η σχέση διήρκεσε στον χρόνο και απέφερε και δημιουργικούς καρπούς καθώς συνίδρυσαν τη σχολή Βακαλό. «Είχα καλέσει στο εργαστήρι μου την Ελένη Βακαλό για να της κάνω το πορτρέτο. Της λέω  λοιπόν κάποια στιγμή: “Βρε Ελένη, εσύ, ο Γιώργος (σ.σ.: Βακαλό) κι εγώ γιατί δεν κάνουμε μια ιδιωτική σχολή τέχνης;”. “Δεν είναι κακή ιδέα, αλλά ποιος θα αναλάβει το οργανωτικό κομμάτι;”. “Ο Φραντζής”». Ετσι, έβαλε το λιθαράκι του και «στο υποτυπώδες σχολειό» που δεν λεγόταν τότε σχολή Βακαλό αλλά «Ελεύθερο Σπουδαστήριο Καλών Τεχνών», τίτλο που είχε ο ίδιος επιλέξει.
πότε & πού:

«Ζυγός: 60 χρόνια μετά», εκδήλωση στο Μουσείο Μπενάκη, στο Κεντρικό Κτίριο, Κουμπάρη 1, στις 25 Νοεμβρίου, ώρα 19.30.

50 ΧΡΟΝΙΑ «ΤΖΟΚΟΝΤΑ» ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ. Η αινιγματική κυρία της 5ης Λεωφόρου

«Το Χαμόλεγο της Τζοκόντας» – Μάνος Χατζιδάκις: έργο εμβληματικό που αποτελεί ορόσημο για την παγκόσμια μουσική δημιουργία και έχει πουλήσει περισσότερα από 3 εκατομμύρια αντίτυπα σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Ο Μάνος Χατζιδάκις στη Νέα Υόρκη, όπου το 1965 ηχογράφησε «Το Χαμόγελο της Τζοκόντας» με παραγωγό τον Κουίνσι Tζόουνς

Ο Μάνος Χατζιδάκις στη Νέα Υόρκη, όπου το 1965 ηχογράφησε «Το Χαμόγελο της Τζοκόντας» με παραγωγό τον Κουίνσι Tζόουνς

Φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από την κυκλοφορία του και με αφορμή αυτήν την επέτειο παρουσιάζεται σε δύο συναυλίες που θα πραγματοποιηθούν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στις 27 και 28 Νοεμβρίου, από τη Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, την οποία θα διευθύνει ο Λουκάς Καρυτινός.

Ο δίσκος αυτός ηχογραφήθηκε από τον Ελληνα συνθέτη το 1965 στη Νέα Υόρκη, με παραγωγό τον θρυλικό Κουίνσι Τζόουνς. Μέσα στα επόμενα χρόνια ακολούθησαν επτά ακόμη νέες εκδόσεις, ενώ τώρα, εν όψει του εορτασμού των 50 χρόνων, θα κυκλοφορήσει, σε λίγες ημέρες, μία ακόμη συλλεκτικής αξίας έκδοση.

Σε αυτήν θα εμπεριέχεται η στερεοφωνική μορφή του έργου, όπως ακριβώς είχε αποτυπωθεί στην αμερικάνικη έκδοσή του από το αυθεντικό stereo master που έφθασε πρόσφατα στη χώρα μας από τις ΗΠΑ. Η νέα αυτή έκδοση εμπεριέχεται σε ένα συλλεκτικό BOX, το οποίο θα περιλαμβάνει έναν ακόμη ψηφιακό δίσκο με τον Μάνο Χατζιδάκι στο πιάνο, έξι από τα μουσικά θέματα του έργου του στην πρωτότυπη ηχογράφησή τους.

Η ιστορία που κρύβεται πίσω από το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» είναι πέρα για πέρα αληθινή και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Την είχε διηγηθεί ο ίδιος ο συνθέτης με τον δικό του μοναδικό τρόπο, εξηγώντας με ακρίβεια για ποιους λόγους και μέσα από ποιες διαδικασίες έφθασε στη σύνθεση του μουσικού αυτού αριστουργήματος: «Σε μια παρέλαση στη Νέα Υόρκη, με μουσικές, με χρώματα και με πλημμυρισμένη την 5η Λεωφόρο, βρισκόμουν μια Κυριακή απόγευμα το φθινόπωρο του 1963, όταν συνάντησα μια γυναικούλα να περπατάει μοναχή με μιαν απελπισμένη αδιαφορία για ό,τι συνέβαινε γύρω της, χωρίς κανείς να την προσέχει, μόνη, έρημη μες στο άγνωστο πλήθος, που την σκουντούσε, την προσπερνούσε ανυποψίαστο, εχθρικό, αφήνοντάς την να πνιγεί μες στη βαθιά πλημμύρα της λεωφόρου, μέσα στη θάλασσα που ακολουθούσε, μέσα σ’ αγέρι που άρχισε να φυσά»: η παραπάνω περιγραφή θα μπορούσε κάλλιστα να είναι απόσπασμα από μυθιστόρημα κι όμως πρόκειται για μια διήγηση αληθινή. Κι αυτή η άγνωστη γυναίκα, χωρίς καν να το γνωρίζει, στάθηκε η αφορμή για να δημιουργηθεί ένα από τα ωραιότερα έργα της σύγχρονης μουσικής.

«Εμεινα στυλωμένος, ο μόνος που την πρόσεξε, κι έκαμα να την πάρω από πίσω, να την ακολουθήσω και πλησιάζοντάς την να της μιλήσω, χωρίς να ξέρω τι θα της πω, μα ίσαμε ν’ αποφασίσω, την έχασα απ’ τα μάτια μου. Ετρεξα λίγο μπρος, ανασηκώθηκα στα πόδια μου για την ξεχωρίσω, μα η μεγάλη μαύρη θάλασσα του κόσμου την είχε καταπιεί. Μέσα μου κάτι σκίρτησε οδυνηρά.

Χωρίς να καταλάβω είχα σταθεί έξω απ’ το βιβλιοπωλείο του Ριτζιόλι και στη βιτρίνα του, ακριβώς απέναντί μου, βρισκόταν ένα βιβλίο για τον Ντα Βίντσι με την Τζοκόντα στο εξώφυλλό του να μου χαμογελά απίθανα αινιγματική, αυτόματα μεγεθυμένη, όσο η γυναίκα που χάθηκε στο δρόμο. Δεν ξέρω γιατί όλα αυτά μπερδεύτηκαν περίεργα μέσα μου, μαζί μ’ ένα εξαίσιο θέμα του Βιβάλντι που είχα ακούσει πριν από λίγες μέρες και που εξακολουθούσε να επανέρχεται τυραννικά στη μνήμη μου», συνεχίζει να διηγείται ο συνθέτης.

Και καταλήγει εξομολογούμενος: «Τα δέκα αυτά τραγούδια γράφτηκαν μ’ έναν συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων. Το θέμα είναι η γυναίκα έρημη μες στη μεγάλη πόλη. Το κάθε τραγούδι είναι κι ένας μονόλογός της κι όλα μαζί συνθέτουν την ιστορία της. Μια ιστορία σύγχρονη και παλιά μαζί».

Στις δύο συναυλίες του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών θα παρουσιαστεί ένα ακόμη μουσικό έργο του Μάνου Χατζιδάκι, το «Blue». Πρόκειται για τη μουσική που έγραψε, επίσης κατά τη διάρκεια της διαμονής του στις ΗΠΑ, για ένα ποιητικό γουέστερν σε σκηνοθεσία του Καναδού Silvio Narizzano, με πρωταγωνιστή τον Αγγλο Τέρενς Σταμπ. Σολίστ και στις δύο βραδιές θα είναι ο Γιώργος Μουλουδάκης, ενώ την καλλιτεχνική διεύθυνση έχει αναλάβει ο Γιώργος Χατζιδάκις.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΟΥΚΑ

ΕΘΝΟΣ, 20/11/2015

ΣΥΣΣOΒΙΤΗΣ – ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ: «Το χιούμορ ασπίδα στη φτώχεια»

Τρεις χρόνοι, το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον, διαπλέκονται στην «Κραυγή» του Τένεσι Ουίλιαμς που παρουσιάζεται στο «Faust», σε σκηνοθεσία Ελλης Παπακωνσταντίνου. Χρειάστηκαν πάνω από δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί η συγγραφή της και αποτελεί μια καινοτομία στο συγγραφικό ύφος του Ουίλιαμς.

«Το χιούμορ ασπίδα στη φτώχεια»

Οι πρωταγωνιστές του έργου, ο Φελίς κι η Κλερ, ηθοποιοί και αδέλφια στη ζωή, βρίσκονται σε ένα παραμελημένο θέατρο όταν πληροφορούνται ότι ο θίασος τούς παράτησε. Εγκαταλελειμμένοι από τους συνεργάτες τους, χωρίς σκηνικό, σχεδόν χωρίς έργο, αντικρίζουν το κοινό τους να παίρνει τις θέσεις του στο θέατρο και να περιμένει να αρχίσει η παράσταση. Αναγκαστικά, δεν παίζουν το προγραμματισμένο έργο, αλλά το «Εργο των Δύο Χαρακτήρων», έργο για δύο εγκαταλελειμμένα αδέλφια. Καθώς οι ηθοποιοί αυτοσχεδιάζουν μέρη του έργου που δεν θυμούνται ή δεν έχουν ακόμα γραφτεί, χάνονται τα όρια ανάμεσα στον ρόλο και τον ηθοποιό, στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση.

«Το παρελθόν αβυσσαλέο κρατά τα μυστικά του σε μέρη σκοτεινά και απωθημένα. Τα δύο αδέλφια, όσο κι αν αντιστέκονται στο παρελθόν, μοιάζουν να είναι έρμαια, ανίκανα να ξεφύγουν, ακινητοποιημένοι και εγκλωβισμένοι στην τραυματική ιστορία τους. Επιλέγουν να ζήσουν στο παρελθόν και εκεί ”χάνονται”» εξηγεί η Ελλη Παπακωνσταντίνου. «Το μέλλον δεν υπάρχει ως διάσταση στο έργο του Ουίλιαμς… Ομως, ο τελευταίος επιτυγχάνει τρομερό σασπένς για τον θεατή που πρέπει να ανασυνθέσει το ζοφερό παρελθόν των δύο αυτών ανθρώπων και να κατανοήσει τι τους έχει συμβεί».

Ο Αλέκος Συσσοβίτης και η Μάνια Παπαδημητρίου, που υποδύονται αντίστοιχα τον Φελίς και την Κλερ, αναμετριούνται με την εθιστική ευφορία και τις δυσκολίες της θεατρικής πράξης σε μια παράσταση-κλειδαρότρυπα στο making off του θεάτρου, όπου ο συγγραφέας εκθέτει τις στιγμές που το προσωπικό τραύμα του καλλιτέχνη μετουσιώνεται σε τέχνη.

«Μέσα σ΄ένα τοπίο παγωνιάς και εγκατάλειψης δυο καλλιτέχνες προσπαθούν να συνεχίσουν να ζουν από την τέχνη που είναι η δουλειά τους, γιατί δεν ξέρουν τίποτε άλλο να κάνουν. Εχουν διαφορές, απόψεις, διαφωνίες. Πασχίζουν να συντονίσουν τη φαντασία τους με γνώμονα τους κανόνες της τέχνης. Αλλά δεν έχουν αντιληφθεί πως ό,τι και να κάνουν και όσο σκληρά και αν πασχίζουν, η ζωή τους έχει ξεπεράσει» λέει η Μάνια Παπαδημητρίου.

«Δύο αδέρφια, ένα παρελθόν τραυματικό, ένα πιστόλι και το απογευματινό φως εξωπραγματικά χρυσό πάνω στα έπιπλα που μεταμορφώνονται σε οικεία πράγματα. Τόσο οικεία όπως το ηλιοτρόπιο, δυο κεφάλια ψηλότερο από το δίπατο σπίτι τους, που το προστατεύει σαν μάτι του Θεού. Η πόρτα του δεν ανοίγει ποτέ. Φωνές και προσβολές τη χτυπούν από τον δρόμο κι ο ταχυδρόμος σπρώχνει από κάτω της τα νέα. Ο εγκλεισμός, ο φόβος που γίνεται πανικός χωρίς όρια, κρατούν τον Φελίς και την Κλερ παγιδευμένους στον χώρο της φαντασίας, ανήμπορους να αποδεχτούν τη σκληρή πραγματικότητα» σύμφωνα με τον Αλέκο Συσσοβίτη. «Θα παίξουν θέατρο για να μην τρελαθούν, θα παίξουν με το παρελθόν τους για να μην πεινάσουν. Αυτό το επικίνδυνο παιχνίδι θα τους οδηγεί όλο και πιο πίσω στον δικό τους κόσμο. Το χιούμορ τους ασπίδα τους στη φτώχεια.

Ο φόβος τους παράσημο γενναιότητας. Και σ’ αυτό το ταξίδι της αυτογνωσίας θα δουν τελικά πως κι ο φόβος έχει όρια. Περιορίζεται από την ικανότητα του ανθρώπου να μη νοιάζεται πια για τίποτα. Ενα το όχημα – η μαγεία είναι ο εθισμός της ύπαρξής μας», προσθέτει ο ίδιος.

Το σπίτι τόσο παλιό, τόσο ξεθωριασμένο, τόσο ζεστό είναι σαν να μιλάει. Η μνήμη και η καθήλωση στην οποία τα προσωπικά και οικογενειακά τους τραύματα τους έχουν καταδικάσει, τους απαγορεύει να βγουν από τον «ασφυκτικό κλοιό του ναρκισσισμού και του τρόμου του θανάτου.

Στέκουν μετέωροι ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, αδύναμοι να πάρουν τη μοναδική απόφαση που φαίνεται γενναία. Να δώσουν ένα τέλος μεγαλοπρεπές. Ετσι παριστάνουν και ξαναπαριστάνουν τη ζωή τους στη σκηνή σαν σε αέναο καθρέφτη μπροστά στα μάτια των θεατών που στέκουν κι αυτοί μετέωροι ανάμεσα στο τι απ’ όλα όσα βλέπουν είναι το έργο και τι η αληθινή ζωή» καταλήγει η Μάνια Παπαδημητρίου.

Τη μετάφραση συνυπογράφουν οι Ελλη Παπακωνσταντίνου – Αθηνά Μαξίμου, τα σκηνικά-κοστούμια οι Τ. Καρανάνος – Αλ.Σιάφκου.

Αντιγόνη Καράλη

ΕΘΝΟΣ, 21/11/2015

«Ολόκληρος ο Σαίξπηρ» στην Κυψέλη

ΓΙΑ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Την επιτυχημένη κωμωδία «Ολόκληρος ο Σαίξπηρ σε μία ώρα» παρουσιάζει για τέσσερις ακόμα παραστάσεις η ερασιτεχνική ομάδα θεάτρου «Κάλλιο αργά παρά αργότερα».

«Ολόκληρος ο Σαίξπηρ» στην Κυψέλη

Η παράσταση θα παίζεται από τις 27 Νοεμβρίου και για τέσσερις Παρασκευές (μέχρι και τις 18 Δεκεμβρίου) στο θέατρο «Ελεύθερη Εκφραση» στην Κυψέλη. Τα έσοδα όλων των παραστάσεων θα διατεθούν στη «Στέγη Κοριτσιού στην Κηφισιά».

Την ομάδα θεάτρου «Κάλλιο αργά παρά αργότερα» δημιούργησε πριν από έναν χρόνο η θεατρολόγος Νάντια Παπαηλιοπούλου σε συνεργασία με το εκπαιδευτήριο Ελληνοαγγλική Αγωγή. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθεύονται εισιτήρια τις ημέρες της παράστασης στο θέατρο, ενώ οι προκρατήσεις γίνονται στα τηλέφωνα 6949103079, 6936111010.

Κατέβηκαν οι διακόπτες στους Καπουλέτους

ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

«Θύμα» της απεργιακής κινητοποίησης των τεχνικών της Εθνικής Λυρικής Σκηνής έπεσε η παράσταση της υπέροχης όπερας «Καπουλέτοι και Μοντέκκοι» του Βιντσέντζο Μπελίνι, το Σάββατο στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Οι θεατές που γέμισαν την αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη το Σάββατο αναγκάστηκαν να φύγουν λόγω απεργιακής κινητοποίησης των τεχνικών της Λυρικής Σκηνής

Οι θεατές που γέμισαν την αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη το Σάββατο αναγκάστηκαν να φύγουν λόγω απεργιακής κινητοποίησης των τεχνικών της Λυρικής Σκηνής

Λόγω δεκαήμερης καθυστέρησης στη μισθοδοσία τους οι τεχνικοί «κατέβασαν τους διακόπτες» κι έτσι οι θεατές που γέμισαν την αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη (1.200 εισιτήρια είχε η παράσταση) αναγκάστηκαν να φύγουν χωρίς να απολαύσουν το αριστούργημα του ρομαντικού μπελ κάντο, σε σκηνοθεσία Αρνό Μπερνάρ.

Για τον ίδιο λόγο ακυρώθηκε και η χθεσινή παράσταση για παιδιά «Καρμενσίτας». Την Παρασκευή στην παράσταση των «Καπουλέτων» συνέβη το εξής «κωμικό»: λόγω στάσης εργασίας των χορωδών (έως τις 9 μ.μ.) στο πρώτο μέρος εμφανίστηκαν στη σκηνή οι 15 από τους 26 συνολικά χορωδούς που αποτελούσαν τη χορωδία.

Στο δεύτερο μέρος, που η στάση είχε λήξει, η χορωδία εμφανίστηκε στην πλήρη ανάπτυξή της. Είναι κρίμα. Γιατί από όλα αυτά, εκτός από το κοινό, ζημιωμένη βγαίνει η Λυρική, της οποίας η προσπάθεια σε καιρούς χαλεπούς να κρατήσει τον πήχη ψηλά δυναμιτίζεται εκ των έσω.

Επιχείρηση – ασπίδα στα αρχαία μνημεία. ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Σε διεθνές επίπεδο, σε πανευρωπαϊκό και σε γαλλικό, προτείνει να δοθεί η μάχη με την τρομοκρατία και το Ισλαμικό Κράτος για την πολιτιστική κληρονομιά ο διευθυντής του Λούβρου, Ζαν-Λικ Μαρτινέζ.

Επιχείρηση - ασπίδα στα αρχαία μνημεία

Διαπρεπής αρχαιολόγος ο ίδιος, έχει συντάξει έναν κώδικα πενήντα σημείων, έπειτα από αίτημα του Γάλλου προέδρου, Φρανσουά Ολάντ, τον περασμένο Ιούνιο. Η σύνταξη του υπομνήματος ολοκληρώθηκε την περασμένη εβδομάδα, σε μέρες κρίσιμες για τη Γαλλική Δημοκρατία.

Ο κ. Μαρτινέζ ξεκινά προτείνοντας συγκεκριμένα μέτρα από τον ΟΗΕ (να αντιμετωπιστούν τα θέματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς σε χώρες που βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση ως παράπλευρη απώλεια για την ανθρωπότητα) και συνεχίζει με την UNESCO.

Ζητά την επεξεργασία μιας νέας σύμβασης, με την οποία να προβλέπεται μηχανισμός προστασίας και πρόληψης για μνημεία και αντικείμενα της πολιτιστικής κληρονομιάς σε εμπόλεμες ζώνες καθώς επίσης και αποκατάσταση των ζημιών.

Προτείνει επίσης τη δημιουργία διεθνούς βάσης δεδομένων με όσες αρχαιότητες από τη Μέση Ανατολή αγνοούνται, έχουν κλαπεί ή και έχουν κατασχεθεί σε ευρωπαϊκά και αμερικανικά τελωνεία. Η βάση θα έχει και τρισδιάστατα μοντέλα των κλεμμένων, στη δημιουργία των οποίων θα βοηθήσουν φοιτητές από αυτές τις χώρες. Από τα σημαντικότερα μέτρα, επίσης, θα είναι η δημιουργία Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου εναντίον της αρχαιοκαπηλίας.

Η ίδια η Γαλλία έχει πολλά να κάνει, σύμφωνα με την εισήγηση του κ. Μαρτινέζ. Ανάμεσα σε αυτά είναι να επικυρώσει το δεύτερο πρωτόκολλο της Σύμβασης της Χάγης το οποίο αναφέρεται ειδικά στα δοκιμαζόμενα ξένα μνημεία.

Σύμφωνα με το συγκεκριμένο πρωτόκολλο, η λαθραία απομάκρυνση αρχαιοτήτων, η παράνομη ανασκαφή και οι κλοπές είναι παράνομα και δεν επιτρέπεται η πώλησή τους. Θα πρέπει επίσης να επικυρώσει όσες διεθνείς συμβάσεις που προστατεύουν την πολιτιστική κληρονομιά δεν έχει ήδη επικυρώσει. Δεύτερο καθήκον της Γαλλίας θα είναι να καθιερωθεί στη χώρα διεθνής κατάλογος πολιτιστικών αγαθών υπό ειδική προστασία.

Επίσης, θα συγκροτηθεί διυπουργική επιτροπή για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία θα κληθεί να λάβει πρωτοβουλίες. Τόσο στη χώρα όσο και διεθνώς, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί ο προγραμματισμός εκθέσεων που θα δείχνουν την αξία της Ιστορίας και των αρχαιολογικών συλλογών που προέρχονται από εμπόλεμες ζώνες.

Ταυτοχρόνως, θα εκδοθεί ειδικό εγχειρίδιο, με θεώρηση της Ιστορίας, των Τεχνών και των Πολιτισμών της Μέσης Ανατολής, αλλά και ειδικό διεθνές ταμείο που θα δέχεται δωρεές για την αποκατάσταση μνημείων και αγαθών της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Στη μνήμη του αρχαιολόγου Χαλέντ Αλ Ασαντ, που δολοφονήθηκε στην Παλμύρα τον Αύγουστο, θα γίνει στον Κεραμεικό του Παρισιού ειδικό μνημείο.

Σύμφωνα με τον Φρανσουά Ολάντ, το «δικαίωμα ασύλου» σε γαλλικά μουσεία περιελήφθη σε νόμο που κατατέθηκε στο γαλλικό Κοινοβούλιο. Στον νόμο υπάρχει επίσης μια διάταξη για ειδικό τελωνειακό έλεγχο από χώρες που είναι σε πόλεμο, σχετικά με πολιτιστικά αγαθά τους.

Οι μετρήσεις δεν είναι εύκολες, αλλά θεωρείται πως το Ισλαμικό Κράτος εισπράττει ετησίως έως 15 δισ. ευρώ από την αρχαιοκαπηλία και την παράνομη πώληση αρχαιοτήτων. Υπολογίζεται πως 15-20% των πόρων του προέρχεται από αυτά. Το ποσό είναι λίγο μικρότερο από τα έσοδα του πετρελαίου.

Αγγελική Κώττη

ΕΘΝΟΣ, 23/11/2015

Η Μαρίνα Αμπράμοβιτς διαβάζει… Καζαντζάκη

ΣΤΗΝ ΑΠΟΘΗΚΗ Β1 ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

H «Ασκητική» του Νίκου Καζαντζάκη αποτέλεσε την έμπνευση για μια ιδιόμορφη και πολύπλευρη «συνομιλία» έργων σύγχρονης τέχνης, που φιλοξενούνται στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στην Αποθήκη Β1 στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Tο δεύτερο δωμάτιο «Η υπέρβαση της Αβυσσος», με το έργο της Κίκι Σμιτ, «Χωρίς τίτλο», όπου μια φιγούρα στέκει με τα σπλάχνα της έξω από τη ρημαγμένη κοιλιά της.

Tο δεύτερο δωμάτιο «Η υπέρβαση της Αβυσσος», με το έργο της Κίκι Σμιτ, «Χωρίς τίτλο», όπου μια φιγούρα στέκει με τα σπλάχνα της έξω από τη ρημαγμένη κοιλιά της.

Ενα χειρόγραφο της «Ασκητικής» του 1923 γεφυρώνεται με την τραυματισμένη παιδική ηλικία της Λουίζ Μπουρζουά, τη βιωματική βιντεοεγκατάσταση της Μαρίνα Αμπράμοβιτς, το ενδιάμεσο ταξίδι του Ουίλιαμ Κέντριτζ και την τάση φυγής ενός έργου του Αλέξη Ακριθάκη και ενός άλλου του Κώστα Τσόκλη.

Η έκθεση «Η Υπέρβαση της Αβυσσος», που θα μείνει ανοιχτή για το κοινό ως το τέλος Φεβρουαρίου 2016, διοργανώνεται από τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ και περιλαμβάνει έργα από τη συλλογή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου και του Μουσείου Νίκου Καζαντζάκη.

Συνολικά 28 καλλιτέχνες -ανάμεσά τους και εφτά Ελληνες- παρουσιάζουν έργα που βρίσκονται σε διάλογο μεταξύ τους, αλλά και με την «Ασκητική», τη φιλοσοφική ποιητικά πραγματεία του Ν. Καζαντζάκη, στην οποία περιέχεται η κοσμοθεωρία του συγγραφέα για τη ζωή και τον θάνατο. Αντίστοιχα και η έκθεση φωτίζει τη διαδρομή της ανθρώπινης ζωής από το τραύμα της γέννησης, τον αγώνα για τη ζωή και τη δημιουργικότητα ως τον θάνατο.

Tο πέμπτο δωμάτιο, «Επιστροφή στην Αβυσσο» όπου διακρίνεται το έργο της Τζένι Χόλζερ, «Laments»

Tο πέμπτο δωμάτιο, «Επιστροφή στην Αβυσσο» όπου διακρίνεται το έργο της Τζένι Χόλζερ, «Laments»

«Πέντε δωμάτια»
«Σκεφτήκαμε να κάνουμε μια έκθεση που θα φέρει τον κόσμο κοντά στη σύγχρονη τέχνη, να προσελκύσουμε και να επιδράσουμε σε ένα κοινό που δεν έχει πολύ σύγχρονη τέχνη», λέει στο «Εθνος» ο επιμελητής της, Δημήτρης Παλαιοκρασσάς.

Το χειρόγραφο της «Ασκητικής» του Καζαντζάκη

Το χειρόγραφο της «Ασκητικής» του Καζαντζάκη

Ο ίδιος ανέλαβε να διαρθρώσει τα έργα σε πέντε ενότητες -«πέντε δωμάτια», όπως τα αποκαλεί- και το αποτέλεσμα είναι ένα γοητευτικό πέρασμα από την αγωνία και τον πόνο της γένεσης, μέχρι τη σιωπή που ακολουθεί τον θάνατο, αν και ο Ν. Καζαντζάκης είχε μια μεταφυσική αντίληψη για το τέλος. Και παρότι στο κέντρο του τελευταίου χώρου που τιτλοφορείται «Επιστροφή στην Αβυσσο», δεσπόζει ένα γλυπτό από μαύρο γρανίτη που θυμίζει έντονα τάφο, υπάρχει μεγάλη ενέργεια σε όλα τα έργα και μια ανάταση ψυχής. Το «Χωρίς Τίτλο» του Αλέξη Ακριθάκη (1982) από ξύλο, λάμπες και καθρέφτη, είναι μια ιδιαίτερα υποβλητική βαλίτσα, η οποία λειτουργεί και ως αναφορά στο ελληνικό έθιμο των αναθημάτων – των μικρών ιερών οικοδομημάτων (εκκλησάκια) που ανεγείρονται στη μνήμη αποθανόντων σε κάποιο ατύχημα σε συγκεκριμένη τοποθεσία.

Η πρώτη ενότητα, όπως λέει και ο τίτλος της «Γένεση-Τραύμα», αναφέρεται στη γένεση του ανθρώπου, μέσα από την επώδυνη διαδικασία της αποκόλλησης του πλακούντα και του εμβρύου από τη μήτρα. Η πρώτη εικόνα που αντικρίζει ο επισκέπτης είναι ένα ακρυλικό σε βαμβάκι με περούκα, του Μάικ Κέλεϊ, ενός καλλιτέχνη με διαταραγμένη παιδική ηλικία, γεγονός που αντανακλάται στα έργα του. Το «Glorious Wound» (1986) αποτυπώνει συμβολικά το πλέον στοιχειώδες σημείο της ανθρώπινης ανατομίας, τον γυναικείο κόλπο, σημείο αναφοράς της γένεσης και καλύπτει την άλικη πληγή με μια περούκα κλόουν, θέλοντας να διασκεδάσει τη σοβαρότητα της περίστασης.

Η δεύτερη ενότητα «Η Υπέρβαση της Αβυσσος» αναφέρεται στην πάλη των ανθρώπων να υπερβούν τα τραύματά τους και η τρίτη «Από τη δημιουργικότητα στην αιωνιότητα» αφορά τον τρόπο αντίστασης στον θάνατο, που δεν είναι άλλος από τη δημιουργικότητα.

Στην κορύφωση της ανθρώπινης παρουσίας και δημιουργίας στον κόσμο, ο τέταρτος χώρος «Αγγίζοντας τον Αλλον» περιγράφει τις σχέσεις του ανθρώπου με τον συνάνθρωπό του, την αγάπη, τον έρωτα, την ιδιαίτερη ένωση ενός άντρα με μία γυναίκα. Ενδιαφέρον έχουν εδώ μία οπτικοακουστική εγκατάσταση του Κώστα Ιωαννίδη, με δύο μονολόγους και μια ρομαντική ταινία κινουμένων σχεδίων του Ουίλιαμ Κέντριτζ, το «Journey to the Moon».

Σε μια προθήκη του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης την προσοχή τραβά ένα χειρόγραφο της «Ασκητικής» του Νίκου Καζαντζάκη με ευδιάκριτη την ημερομηνία 1923. Οπως μας εξηγεί ο κ. Παλαιοκρασσάς «είναι ένα από τα εφτά χειρόγραφα του έργου. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν οι υπολογιστές, ο Καζαντζάκης έγραφε και ξανάγραφε το κείμενό του, έτσι έχουμε εφτά χειρόγραφα».

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ

ΕΘΝΟΣ, 21/11/2015

ΔΩΡΕΑ ΣΤΗΒΕΝ ΑΝΤΩΝΑΚΟΥ. 67 έργα γεμάτα χρώμα και φως

Τα 67 τυπώματα (μέθοδοι χαρακτικής), που δώρισε ο διεθνούς φήμης Ελληνοαμερικανός εικαστικός Στήβεν Αντωνάκος, παρουσιάζει για πρώτη φορά το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στη Μονή Λαζαριστών της Θεσσαλονίκης.

Η έκθεση «Στήβεν Αντωνάκος - Τυπώματα» εγκαινιάζεται την Παρασκευή και θα διαρκέσει έως τις 27 Φεβρουαρίου 2016

Η έκθεση «Στήβεν Αντωνάκος – Τυπώματα» εγκαινιάζεται την Παρασκευή και θα διαρκέσει έως τις 27 Φεβρουαρίου 2016

Μέσα από τα τυπώματά του, ο Αντωνάκος «συνομιλεί» με τα έργα της Ρωσικής Πρωτοπορίας που ανήκουν στη μόνιμη συλλογή του ΚΜΣΤ, καθώς παραπέμπουν στο μορφολογικό λεξιλόγιο των κινημάτων της, όπως ο σουπρεματισμός και ο κονστρουκτιβισμός.

Η έκθεση «Στήβεν Αντωνάκος – Τυπώματα» εγκαινιάζεται την Παρασκευή 27 Νοεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 27 Φεβρουαρίου 2016.

Η δωρεά των 67 τυπωμάτων έγινε το 2012, έναν χρόνο πριν από τον θάνατο του καλλιτέχνη και στις επιστολές που έστειλε προς το Μουσείο, επισήμανε τη σχέση που ανακάλυψε -λίγο αργά, όπως ομολογεί- ότι αυτά είχαν με τη γεωμετρία, τις καθαρές φόρμες, την εμμονή στα σχήματα, της Ρωσικής Πρωτοπορίας, αλλά και τη μυστικιστική διάσταση με τα έργα του Μαλέβιτς.

67 έργα γεμάτα χρώμα και φως

«Υπάρχουν μεγάλοι δρόμοι που μπορούν να εξερευνηθούν και να φέρουν καρπούς από τη μελέτη της σχέσης ανάμεσα στα έργα των Ρώσων κονστρουκτιβιστών και της συγκεκριμένης και αφηρημένης γεωμετρίας που χρησιμοποιώ με ποικίλα μέσα εγώ, στα δικά μου έργα», έγραψε σε μία από αυτές τις επιστολές.

Ο επιμελητής της έκθεσης, ιστορικός τέχνης Γιάννης Μπόλης, ανέφερε στο «Εθνος» ότι «τα έργα του Αντωνάκου δημιουργούν την αίσθηση του αντικειμένου, την αίσθηση ενός σκηνοθετημένου έργου, καθώς «συνομιλούν» μεταξύ τους και με τον χώρο, όπου είναι τοποθετημένα»

Εξαιρετική τεχνική

«Τα σχέδιά του συνδέονται αρχικά με τις συνθέσεις του με νέον -ως προσχέδια και στάδια προετοιμασίας τους-, στη συνέχεια, ωστόσο, διεκδικούν τη δική τους αισθητική αξία. Το ίδιο ισχύει για τα τυπώματά του που διακρίνονται κατ’ αρχάς για την εξαιρετική τεχνική τους. Ο Αντωνάκος εκκινεί από τα πρωτογενή στοιχεία της τέχνης -τη γραμμή, τη φόρμα, το επίπεδο, το χρώμα και το φως-, ενώ εμφανείς είναι οι συσχετισμοί και οι παραπομπές στο μορφολογικό λεξιλόγιο κινημάτων της Ρωσικής Πρωτοπορίας», ανέφερε ο κ. Μπόλης.

Ο Στήβεν Αντωνάκος γεννήθηκε το 1926 στο Γύθειο της Λακωνίας και ήταν ένας από τους πρωτοπόρους στη χρήση του νέον για περισσότερα από 50 χρόνια. «Ανακάλυψε» το νέον ως εικαστικό μέσον το 1950 και πολύ σύντομα το ανέδειξε σε πρωταρχικό «υλικό» της δημιουργίας του.

Το γεωμετρικό έργο του περιλαμβάνει γλυπτική, εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας, αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους, επιτοίχιες συνθέσεις, στις οποίες το νέον συνυπάρχει με το χρώμα και τα μεταλλικά φύλλα, σχέδια και τυπώματα, καθώς επίσης δωμάτια διαλογισμού και παρεκκλήσια. Ενα τέτοιο παρεκκλήσι ανήκει στη συλλογή του ΚΜΣΤ, στον προαύλιο χώρο της Μονής Λαζαριστών και αποτελεί δωρεά του καλλιτέχνη, με αφορμή την ατομική έκθεση «Αντωνάκος – Δοξαστικό», που φιλοξενήθηκε από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 2000.

«Η καθαρή γεωμετρία του κονστρουκτιβισμού σε συνδυασμό με τον μυστικισμό της σουπρεματιστικής σύνθεσης φόρμας και χρώματος ήταν τα στοιχεία που ώθησαν τον Αντωνάκο να στρέψει το βλέμμα του προς τη Ρωσική Πρωτοπορία. Βλέποντας σήμερα ξανά αυτή τη σχέση, διαπιστώνουμε πόσο δίκιο είχε ο Αντωνάκος όταν μας παρακίνησε να εξερευνήσουμε αυτή τη διάσταση της δουλειάς του», δήλωσε η διευθύντρια του ΚΜΣΤ, Μαρία Τσαντσάνογλου.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ

ΕΘΝΟΣ, 23/11/2015

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.